اگر بار شما قرار است از ایران به ترکیه، اروپا یا آسیای میانه برود، احتمالاً نام کارنهٔ تیر را شنیده‌اید. تیر (TIR) کوتاه‌شدهٔ عبارت فرانسوی Transports Internationaux Routiers به معنای «حمل‌ونقل بین‌المللی جاده‌ای» است. در این مقاله توضیح می‌دهیم کارنهٔ تیر چیست، چطور کار می‌کند و چرا برای صادرکنندگان مهم است.
کارنهٔ تیر چیست؟
کارنهٔ تیر یک سند گمرکی بین‌المللی است که بر اساس کنوانسیون تیر ۱۹۷۵ صادر می‌شود. این کنوانسیون زیر نظر کمیسیون اقتصادی سازمان ملل برای اروپا (UNECE) اداره می‌شود و بیش از ۷۰ کشور و اتحادیهٔ اروپا عضو آن هستند. ضمانت مالی این نظام را اتحادیهٔ بین‌المللی حمل‌ونقل جاده‌ای (IRU) فراهم می‌کند و در هر کشور یک نهاد ملی کارنه را صادر می‌کند. در ایران، صدور کارنهٔ تیر بر عهدهٔ اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران است.
کارنه دو کار را هم‌زمان انجام می‌دهد: هم اظهارنامهٔ ترانزیت است و هم ضمانت‌نامهٔ مالی برای حقوق و عوارض گمرکی کشورهایی که بار از آن‌ها عبور می‌کند.
کارنهٔ تیر چطور کار می‌کند؟
- بارگیری و پلمپ: بار در گمرک مبدأ بررسی و محفظهٔ بار تریلی پلمپ گمرکی می‌شود.
- عبور از مرزهای میانی: در هر مرز، مأموران گمرک پلمپ و مدارک را کنترل می‌کنند. اگر پلمپ سالم باشد، معمولاً بار باز و بازرسی نمی‌شود و حقوق ورودی هم در آن کشور گرفته نمی‌شود.
- ترخیص در مقصد: پلمپ در گمرک مقصد باز می‌شود و بار طبق مقررات همان کشور ترخیص می‌شود.
مزایای حمل با کارنهٔ تیر
- توقف کمتر در مرزها: نیازی به بازرسی کامل در هر کشور میانی نیست.
- بدون ضمانت جداگانه در هر کشور: یک ضمانت برای کل مسیر کافی است.
- امنیت بیشتر بار: بار از مبدأ تا مقصد زیر پلمپ گمرکی می‌ماند.
- هزینهٔ قابل پیش‌بینی‌تر: هزینه‌های مرزی کمتر و زمان تحویل قابل برنامه‌ریزی‌تر است.
چه شرایطی لازم است؟
حمل تحت کارنهٔ تیر فقط با شرکت‌های حمل‌ونقل مجاز و کامیون‌هایی انجام می‌شود که محفظهٔ بارشان برای پلمپ گمرکی تأیید شده باشد. مسیر و گمرک‌های مبدأ و مقصد هم باید در کارنه ثبت شود. برای همین بهتر است انتخاب نوع حمل و تهیهٔ کارنه را به شرکت حمل‌ونقل بین‌المللی بسپارید.
کارنهٔ الکترونیکی (eTIR)
نسخهٔ الکترونیکی این نظام با نام eTIR از سال ۲۰۲۱ بر پایهٔ پیوست ۱۱ کنوانسیون اجرایی شده است. در eTIR اطلاعات بار پیش از رسیدن به مرز به‌صورت الکترونیکی برای گمرک‌های مسیر ارسال می‌شود. اجرای آن در کشورها به‌تدریج انجام می‌شود و فعلاً کارنهٔ کاغذی هم استفاده می‌شود.
کارنهٔ تیر با کارنهٔ آ.تا.آ فرق دارد
کارنهٔ ATA برای ورود موقت کالا، مثلاً نمونه‌های نمایشگاهی یا تجهیزات حرفه‌ای، به کار می‌رود و ربطی به ترانزیت جاده‌ای ندارد. این دو را با هم اشتباه نگیرید.
آرتام تیر چه کمکی می‌کند؟
آرتام تیر از دفتر مرکزی خود در مرند، بار مشتریان را با کارنهٔ تیر به ترکیه، اروپا، قفقاز و آسیای میانه حمل می‌کند و مراحل پلمپ، اسناد و هماهنگی گمرکی را انجام می‌دهد. برای جزئیات هر مسیر، صفحهٔ مسیرهای حمل را ببینید.